Αναρωτιέμαι…
Πόσες φορές έχεις πει «ήταν μια καλή μέρα» και αμέσως συνέχισες την καθημερινότητά σου;
Τι σημαίνει πραγματικά η έκφραση είχα μια ωραία μέρα ;
Μπορεί να ένιωσες χαρά επειδή κάποιος σε σκέφτηκε, ανακούφιση επειδή τελείωσε μια δύσκολη μέρα στην δουλειά ή ηρεμία καθώς έπινες τον καφέ σου το πρωί. Κι όμως, οι περισσότερες από αυτές τις στιγμές περνούν σχεδόν απαρατήρητες.
Το μυαλό μας έχει την τάση να εστιάζει πιο εύκολα σε ό,τι μας αγχώνει, μας πιέζει ή μας απειλεί, αφήνοντας τα θετικά κομμάτια της ημέρας να περνούν απαρατήρητα. Σαν να μην συνέβησαν ποτέ.
Πολλοί άνθρωποι θεωρούν ότι τα ευχάριστα συναισθήματα είναι αυτονόητα: «Αφού νιώθω καλά, τι άλλο χρειάζομαι;» Στην πραγματικότητα, όμως, τα θετικά συναισθήματα χρειάζονται κι αυτά επίγνωση παρατήρηση και φροντίδα.
Όταν τα αναγνωρίζουμε συνειδητά, μπορούν να ενισχύσουν την ψυχική ανθεκτικότητα, τις σχέσεις μας και τη συνολική αίσθηση ικανοποίησης από τη ζωή μας.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τι είναι πραγματικά τα θετικά συναισθήματα, γιατί αξίζει να τους δίνουμε χώρο και πώς μπορείς να τα καλλιεργήσεις στην καθημερινότητά σου.
Τι είναι τα θετικά συναισθήματα;
Θετικά συναισθήματα είναι οι συναισθηματικές καταστάσεις που συνδέονται με μια ευχάριστη εμπειρία, την αίσθηση ασφάλειας, σύνδεσης ή ικανοποίησης. Δεν περιορίζονται μόνο στην έντονη χαρά, αλλά περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα συναισθημάτων όπως η ηρεμία, η ευγνωμοσύνη, η τρυφερότητα, η περηφάνια και ο ενθουσιασμός.
Συχνά τα αποκαλούμε «εύκολα συναισθήματα» επειδή τα βιώνουμε πιο άνετα σε σχέση με τον φόβο, τον θυμό ή την ενοχή. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι εμφανίζονται αυτόματα ή ότι τα αξιοποιούμε πραγματικά.
Ένα σημαντικό σημείο είναι ότι το θετικό συναίσθημα δεν χρειάζεται να είναι έντονο για να έχει αξία. Η ήρεμη αίσθηση ότι «όλα είναι εντάξει αυτή τη στιγμή» μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με έναν μεγάλο ενθουσιασμό.
Τα πιο συχνά εύκολα συναισθήματα περιλαμβάνουν:
- Χαρά
- Ευγνωμοσύνη
- Ηρεμία
- Αγάπη και τρυφερότητα
- Ενθουσιασμό
- Περηφάνια
- Ελπίδα
- Ανακούφιση
Όλα αυτά λειτουργούν σαν μικρές «ψυχολογικές ανάσες» που βοηθούν το νευρικό σύστημα να επανέρχεται από την ένταση.
Γιατί αξίζει να τα προσέχουμε;
Ίσως έχεις παρατηρήσει ότι μια δύσκολη εμπειρία μένει στο μυαλό πολύ περισσότερο από μια ευχάριστη. Αυτό συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλος είναι βιολογικά προγραμματισμένος να δίνει μεγαλύτερη προσοχή στις πιθανές απειλές.
Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται να καλλιεργούμε συνειδητά τα θετικά συναισθήματα.
Χτίζουν ψυχική ανθεκτικότητα
Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι που βιώνουν συχνότερα θετικά συναισθήματα δεν ζουν χωρίς δυσκολίες. Αντίθετα, διαθέτουν περισσότερους ψυχολογικούς πόρους για να τις αντιμετωπίσουν.
Η χαρά, η ελπίδα και η ευγνωμοσύνη:
- διευρύνουν τον τρόπο που σκεφτόμαστε,
- ενισχύουν τη δημιουργικότητα,
- βελτιώνουν την ικανότητά μας για επίλυση προβλημάτων,
- διευκολύνουν τη σύνδεση με άλλους ανθρώπους.
Η δύναμη του «savoring» (συνειδητή απόλαυση)
Στην ψυχολογία χρησιμοποιούμε τον όρο savoring για την ικανότητα να μένουμε λίγο περισσότερο σε μια καλή στιγμή.
Για παράδειγμα:
- να απολαύσεις πραγματικά μια αγκαλιά,
- να σταθείς για λίγα δευτερόλεπτα στη θέα ενός ηλιοβασιλέματος,
- να αναγνωρίσεις την αίσθηση ανακούφισης μετά από μια απαιτητική μέρα.
Δεν πρόκειται για υπερβολική αισιοδοξία. Πρόκειται για το να επιτρέπεις στον εγκέφαλο να καταγράφει ότι υπάρχουν και ασφαλείς, ευχάριστες εμπειρίες.
Όταν προσπερνάμε το καλό
Όταν οι θετικές στιγμές περνούν συνεχώς απαρατήρητες, μπορεί να δημιουργηθεί η αίσθηση ότι «τίποτα δεν είναι αρκετό» ή ότι η ζωή αποτελεί μόνο υποχρεώσεις και προβλήματα.
Η συνειδητή αναγνώριση των θετικών συναισθημάτων δεν εξαφανίζει τις δυσκολίες. Δημιουργεί όμως μια πιο ισορροπημένη εικόνα της πραγματικότητας.
Τα βασικά θετικά συναισθήματα
Κάθε θετικό συναίσθημα έχει τη δική του ‘’λειτουργία’’.
Χαρά
Μας κινητοποιεί να επαναλάβουμε εμπειρίες που μας κάνουν καλό.
Ευγνωμοσύνη
Ενισχύει τις σχέσεις και μας βοηθά να αναγνωρίζουμε όσα ήδη υπάρχουν.
Ηρεμία
Βοηθά το νευρικό σύστημα να μειώνει την ένταση και να ανακτά ισορροπία.
Ενθουσιασμός
Μας δίνει ενέργεια για να ξεκινήσουμε κάτι νέο.
Αγάπη & τρυφερότητα
Δημιουργούν αίσθηση ασφάλειας και συναισθηματικού δεσμού.
Περηφάνια
Συνδέεται με την αναγνώριση της προσπάθειας και της προσωπικής εξέλιξης.
Πώς να Καλλιεργήσεις Περισσότερα Θετικά Συναισθήματα
Τα θετικά συναισθήματα δεν εμφανίζονται μόνο όταν συμβαίνει κάτι σημαντικό στη ζωή μας. Αντίθετα, μπορούν να καλλιεργηθούν μέσα από μικρές, καθημερινές πρακτικές που μας βοηθούν να στρέψουμε την προσοχή μας σε όσα μας προσφέρουν χαρά, νόημα και σύνδεση.
Δεν πρόκειται για μια προσπάθεια να «σκεφτόμαστε πάντα θετικά», αλλά για την ανάπτυξη μιας πιο ισορροπημένης σχέσης με τα βιώματά μας.
Καλλιέργησε την ευγνωμοσύνη
Η ευγνωμοσύνη δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τις δυσκολίες ή ότι πρέπει να είμαστε συνεχώς ευχαριστημένοι. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε συνειδητά όσα έχουν αξία για εμάς, ακόμη και μέσα σε απαιτητικές περιόδους.
Μια απλή άσκηση είναι να αφιερώνεις λίγα λεπτά στο τέλος της ημέρας και να αναρωτιέσαι:
- Ποιο ήταν το πιο όμορφο κομμάτι της ημέρας μου;
- Τι με έκανε να χαμογελάσω;
- Ποιον άνθρωπο θα ήθελα να ευχαριστήσω σήμερα;
Αυτή η πρακτική βοηθά τον εγκέφαλο να εκπαιδεύεται στο να εντοπίζει περισσότερες θετικές εμπειρίες στην καθημερινότητα.
Μείνε λίγο περισσότερο στις όμορφες στιγμές
Συχνά, οι όμορφες στιγμές διαρκούν μόνο λίγα δευτερόλεπτα πριν το μυαλό μας στραφεί ξανά στις υποχρεώσεις ή στις ανησυχίες.
Δοκίμασε να «παγώσεις» για λίγο αυτές τις στιγμές. Όταν απολαμβάνεις έναν καφέ, μια βόλτα στη φύση, μια συζήτηση με έναν αγαπημένο άνθρωπο ή ένα προσωπικό επίτευγμα, δώσε στον εαυτό σου μερικά επιπλέον δευτερόλεπτα για να το βιώσει πραγματικά.
Η πρακτική αυτή ενισχύει τη συναισθηματική μνήμη και αυξάνει την αίσθηση της ικανοποίησης.
Επένδυσε στις σχέσεις που σε γεμίζουν
Οι θετικές κοινωνικές σχέσεις αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες ψυχικής ευεξίας. Οι στιγμές σύνδεσης, η αίσθηση ότι κάποιος μας ακούει και μας αποδέχεται, αλλά και η δυνατότητα να προσφέρουμε στους άλλους, δημιουργούν συναισθήματα ασφάλειας, αγάπης και εμπιστοσύνης.
Αφιέρωσε χρόνο σε ανθρώπους που σε κάνουν να νιώθεις ο εαυτός σου και που συμβάλλουν θετικά στη ζωή σου.
Κάνε χώρο για δραστηριότητες που έχουν νόημα
Δεν είναι απαραίτητο να πρόκειται για κάτι εντυπωσιακό. Ένα δημιουργικό χόμπι, η άσκηση, η μουσική, η επαφή με τη φύση ή ο εθελοντισμός μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά τα θετικά συναισθήματα.
Όταν οι δραστηριότητές μας συνδέονται με τις προσωπικές μας αξίες, βιώνουμε μεγαλύτερη πληρότητα και ικανοποίηση.
Ανάπτυξε τη συναισθηματική σου νοημοσύνη
Η αναγνώριση των θετικών συναισθημάτων αποτελεί βασικό κομμάτι της Συναισθηματικής Νοημοσύνης. Όσο καλύτερα κατανοούμε τι νιώθουμε, τόσο πιο εύκολα μπορούμε να ρυθμίσουμε τα συναισθήματά μας, να επικοινωνήσουμε αποτελεσματικά και να δημιουργήσουμε ουσιαστικές σχέσεις.
Όταν τα «Εύκολα» Συναισθήματα Γίνονται Δύσκολα
Παρότι τα θετικά συναισθήματα είναι ευχάριστα, δεν είναι πάντα εύκολο να τα αποδεχτούμε. Για κάποιους ανθρώπους, η χαρά ή η ηρεμία μπορεί να συνοδεύονται από φόβο, ενοχή ή δυσπιστία.
«Δεν πρέπει να χαίρομαι τόσο»
Άτομα που έχουν μεγαλώσει σε περιβάλλοντα με έντονη κριτική ή έχουν βιώσει τραυματικές εμπειρίες μπορεί να αισθάνονται ενοχές όταν νιώθουν καλά. Μπορεί να πιστεύουν ότι δεν αξίζουν τη χαρά ή ότι πρέπει πάντα να βρίσκονται σε εγρήγορση.
Ο φόβος ότι η χαρά θα τελειώσει
Πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν να αφεθούν σε μια όμορφη στιγμή επειδή φοβούνται ότι κάτι κακό θα ακολουθήσει. Αυτή η στάση λειτουργεί σαν ένας μηχανισμός προστασίας, αλλά συχνά στερεί τη δυνατότητα να βιώσουμε ουσιαστικά τις θετικές εμπειρίες.
Όταν το δύσκολο γίνεται πιο οικείο από το ευχάριστο
Αν έχουμε περάσει μεγάλο μέρος της ζωής μας μέσα σε άγχος, πίεση ή αβεβαιότητα, μπορεί να μας φαίνεται παράξενο να νιώθουμε ήρεμοι. Ο εγκέφαλος συνηθίζει σε συγκεκριμένα μοτίβα και χρειάζεται χρόνο για να μάθει ότι η ασφάλεια και η ηρεμία είναι επίσης φυσιολογικές καταστάσεις.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε όχι μόνο τα θετικά αλλά και τα δύσκολα συναισθήματα. Η ισορροπία δεν σημαίνει ότι νιώθουμε πάντα καλά, αλλά ότι μπορούμε να αποδεχόμαστε ολόκληρο το φάσμα των συναισθημάτων μας.
Τα θετικά συναισθήματα δεν είναι πολυτέλεια ούτε κάτι που αφορά μόνο τις «καλές μέρες». Αποτελούν βασικό στοιχείο της ψυχικής μας υγείας και λειτουργούν ως πηγή δύναμης, σύνδεσης και ανθεκτικότητας. Όσο περισσότερο τους δίνουμε χώρο, τόσο περισσότερο ενισχύουμε την ικανότητά μας να αντιμετωπίζουμε και τις δυσκολίες της ζωής.
Το να νιώθεις χαρά, ηρεμία ή ευγνωμοσύνη δεν σημαίνει ότι αγνοείς τα προβλήματα ή ότι ζεις σε μια μη ρεαλιστική αισιοδοξία. Σημαίνει ότι επιτρέπεις στον εαυτό σου να βιώνει ολόκληρη την ανθρώπινη εμπειρία, αναγνωρίζοντας τόσο τις προκλήσεις όσο και τις όμορφες στιγμές που υπάρχουν γύρω σου.
Στην roē, πιστεύουμε ότι η ψυχική υγεία δεν είναι η απουσία των δύσκολων συναισθημάτων, αλλά η ικανότητα να αναγνωρίζουμε, να κατανοούμε και να διαχειριζόμαστε ολόκληρο το συναισθηματικό μας φάσμα.
Μέσα από ένα ασφαλές και υποστηρικτικό θεραπευτικό περιβάλλον, βοηθάμε κάθε άνθρωπο να αναπτύξει μεγαλύτερη επίγνωση του εαυτού του, να ενισχύσει τη συναισθηματική του ανθεκτικότητα και να δημιουργήσει μια πιο ουσιαστική σχέση με τις ανάγκες και τις αξίες του.
Αν διαπιστώνεις ότι δυσκολεύεσαι να βιώσεις ή να διατηρήσεις τα θετικά συναισθήματα, ή ότι η καθημερινότητά σου κυριαρχείται από άγχος, πίεση ή συναισθηματική εξάντληση, η υποστήριξη ενός ειδικού μπορεί να κάνει τη διαφορά.
Σε μελλοντικό άρθρο θα αναφερθούμε και στα δύσκολα συναισθήματα και στον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να τα αναγνωρίσουμε και να τα διαχειριστούμε.
Βιβλιογραφία
Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218–226.
https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.218
Fredrickson, B. L. (2009). Positivity: Groundbreaking research reveals how to embrace the hidden strength of positive emotions, overcome negativity, and thrive. Crown Publishers.
Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. Free Press.
Seligman, M. E. P., & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology: An introduction. American Psychologist, 55(1), 5–14.
https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.5
Emmons, R. A., & McCullough, M. E. (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 377–389.
https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.2.377
Bryant, F. B., & Veroff, J. (2007). Savoring: A new model of positive experience. Lawrence Erlbaum Associates.
