Η θεραπεία ζεύγους συχνά συνδέεται στο μυαλό πολλών με την «τελευταία λύση», όταν μια σχέση βρίσκεται ήδη στο χείλος του τέλους. Στην πράξη όμως, πρόκειται για μια διαδικασία που μπορεί να λειτουργήσει προληπτικά, υποστηρικτικά και μετασχηματιστικά. Ως ψυχολόγος, συναντώ συχνά ζευγάρια που αναζητούν βοήθεια όταν η απόσταση, η σιωπή ή η απογοήτευση έχουν ήδη εγκατασταθεί στη σχέση. Η θεραπεία ζεύγους μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα υποστηρικτική σε αυτά τα σημεία, ωστόσο συχνά έχει εξίσου σημαντική αξία να πλαισιώνεται και από ατομική θεραπεία, ώστε κάθε σύντροφος να μπορέσει να κατανοήσει τη δική του θέση, τις ανάγκες και τα βιώματά του μέσα στη σχέση.
Τι είναι η θεραπεία ζεύγους;
Η θεραπεία ζεύγους είναι μια μορφή ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης που εστιάζει στη σχέση και στη δυναμική μεταξύ δύο συντρόφων. Στόχος της δεν είναι να «διορθώσει» τον έναν ή τον άλλον, αλλά να φωτίσει το μεταξύ τους πεδίο: τον τρόπο που επικοινωνούν, συγκρούονται, συνδέονται και απομακρύνονται. Απευθύνεται σε παντρεμένα ζευγάρια, σε συντροφικές σχέσεις, σε ζευγάρια που βρίσκονται σε συμβίωση ή ακόμη και σε ζευγάρια που σκέφτονται τον χωρισμό αλλά θέλουν να τον επεξεργαστούν με μεγαλύτερη συνειδητότητα. Η θεραπεία ζεύγους δεν είναι χώρος όπου ο θεραπευτής παίρνει το μέρος του ενός ή αποφασίζει ποιος «έχει δίκιο». Ο ρόλος του θεραπευτή είναι να λειτουργεί ως τρίτος, ουδέτερος παρατηρητής, που βοηθά το ζευγάρι να κατανοήσει τα μοτίβα του, να αντέξει τα δύσκολα συναισθήματα και να βρει νέους τρόπους επαφής.
Πότε αξίζει να ζητήσεις βοήθεια για τη σχέση;
Συνήθως τα ζευγάρια απευθύνονται σε ειδικό όταν η ένταση έχει ήδη αυξηθεί και οι δυσκολίες μοιάζουν να έχουν παγιωθεί. Συχνά έχει προηγηθεί μια μακρά περίοδος προσπάθειας, απογοήτευσης ή σιωπής. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις που δείχνουν ότι η θεραπεία ζεύγους μπορεί να είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη, όχι μόνο σε περιόδους κρίσης, αλλά και όταν η σχέση αρχίζει να χάνει τη ζωντάνια, την επαφή και την αίσθηση του «μαζί».
Όταν η επικοινωνία δεν λειτουργεί
Η επικοινωνία αποτελεί τον βασικό άξονα κάθε σχέσης. Όταν κυριαρχούν συχνοί καβγάδες χωρίς λύση, όταν η σιωπή και η απόσταση αντικαθιστούν τον διάλογο ή όταν τα λόγια παρερμηνεύονται συνεχώς, η σχέση αρχίζει να φθείρεται. Πολλά ζευγάρια δυσκολεύονται να εκφράσουν ανάγκες και συναισθήματα χωρίς φόβο σύγκρουσης ή απόρριψης.
Όταν η συναισθηματική σύνδεση έχει μειωθεί
Ένα συχνό βίωμα είναι το αίσθημα μοναξιάς μέσα στη σχέση. Η έλλειψη εγγύτητας, η απουσία κατανόησης και η σταδιακή αποξένωση μπορεί να οδηγήσουν σε αδιαφορία ή συναισθηματικό πάγωμα. Η θεραπεία ζεύγους προσφέρει χώρο για να αναγνωριστεί αυτή η απώλεια σύνδεσης και να διερευνηθεί τι την προκάλεσε.
Όταν επαναλαμβάνονται τα ίδια προβλήματα
Πολλά ζευγάρια περιγράφουν ότι «μαλώνουν πάντα για τα ίδια». Οι ίδιες συγκρούσεις επανέρχονται, τα μοτίβα παραμένουν αμετάβλητα και η κόπωση αυξάνεται. Η αίσθηση ματαίωσης είναι συχνή, καθώς και η πεποίθηση ότι «τίποτα δεν αλλάζει». Η θεραπεία βοηθά να γίνουν ορατά αυτά τα επαναλαμβανόμενα σχήματα και να δημιουργηθεί χώρος για αλλαγή.
Συχνά θέματα που φέρνουν τα ζευγάρια στη θεραπεία
Στο θεραπευτικό πλαίσιο αναδύονται συχνά ζητήματα όπως η απιστία ή η απώλεια εμπιστοσύνης, η ζήλια και η ανασφάλεια, οι διαφορετικές ανάγκες ή προσδοκίες από τη σχέση, καθώς και οι δυσκολίες στη σεξουαλική ζωή. Ιδιαίτερα συχνά εμφανίζονται και εντάσεις γύρω από τους γονεϊκούς ρόλους, τις οικογενειακές πιέσεις και τα όρια με το ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον.
Πώς βοηθά η θεραπεία ζεύγους;
Βελτίωση της επικοινωνίας
Η θεραπεία προσφέρει ένα ασφαλές πλαίσιο διαλόγου, όπου και οι δύο σύντροφοι μπορούν να μιλήσουν χωρίς φόβο επίκρισης. Η έμφαση μετατοπίζεται από την επίρριψη ευθυνών στην κατανόηση των συναισθημάτων και των αναγκών που κρύβονται πίσω από τις συγκρούσεις.
Ενίσχυση της συναισθηματικής σύνδεσης
Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, το ζευγάρι καλείται να αναγνωρίσει και να ονοματίσει ανάγκες που συχνά μένουν ανεκπλήρωτες. Η ενσυναίσθηση και η επανασύνδεση δεν προκύπτουν αυτόματα, αλλά καλλιεργούνται σταδιακά μέσα από τη σχέση με τον άλλον.
Λήψη συνειδητών αποφάσεων
Η θεραπεία ζεύγους δεν έχει ως μοναδικό στόχο τη διατήρηση της σχέσης. Για ορισμένα ζευγάρια, βοηθά στη λήψη μιας ώριμης απόφασης: να παραμείνουν μαζί με νέους όρους ή να χωρίσουν με μεγαλύτερη κατανόηση και σεβασμό. Το ερώτημα δεν είναι μόνο «μένουμε ή φεύγουμε», αλλά τι χρειάζεται να αλλάξει για να συνεχίσουμε.
Μύθοι και αλήθειες για τη θεραπεία ζεύγους
Ένας συχνός μύθος είναι ότι η θεραπεία ζεύγους απευθύνεται μόνο σε σχέσεις που βρίσκονται στο τέλος τους. Στην πραγματικότητα, πολλά ζευγάρια προσφεύγουν στη θεραπεία σε μεταβατικές ή ιδιαίτερα απαιτητικές φάσεις της ζωής τους, όπως η εγκυμοσύνη, η προσπάθεια για την απόκτηση παιδιού ή το πένθος μετά την απώλεια ενός παιδιού. Τέλος, η αντίληψη ότι η προσφυγή σε θεραπεία σημαίνει αποτυχία συχνά αποτρέπει τα ζευγάρια από το να ζητήσουν βοήθεια, ενώ στην ουσία πρόκειται για μια πράξη φροντίδας και ευθύνης απέναντι στη σχέση.
Πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να ξεκινήσει;
Όσο νωρίτερα, τόσο καλύτερα. Πριν η σχέση φτάσει σε αδιέξοδο και πριν η απογοήτευση παγιωθεί. Η κατάλληλη στιγμή είναι όταν υπάρχει ακόμη, έστω και μικρή, διάθεση για κατανόηση και διάλογο. Η θεραπεία ζεύγους δεν είναι η τελευταία λύση. Είναι μια επένδυση στη σχέση και στους ανθρώπους που τη συγκροτούν. Η αναζήτηση βοήθειας δεν δείχνει αδυναμία, αλλά ευθύνη και φροντίδα για τον δεσμό.
Η θεραπεία ζεύγους προσφέρει έναν χώρο όπου η σχέση μπορεί να ιδωθεί με μεγαλύτερη καθαρότητα και λιγότερη ένταση. Δεν αφορά μόνο τη διαχείριση της κρίσης, αλλά τη δυνατότητα των συντρόφων να σταθούν με μεγαλύτερη επίγνωση απέναντι σε όσα τους δυσκολεύουν, τους απομακρύνουν ή τους φέρνουν πιο κοντά. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η βοήθεια δεν βιώνεται ως ένδειξη αποτυχίας, αλλά ως επιλογή φροντίδας και υπευθυνότητας απέναντι στον δεσμό και στις ανάγκες που τον διαμορφώνουν.
Στη roē, η θεραπεία ζεύγους εντάσσεται σε μια συνολικότερη προσέγγιση της ψυχικής φροντίδας, που λαμβάνει υπόψη τόσο τη σχέση όσο και τα υποκείμενα που τη συγκροτούν. Η θεραπευτική εργασία βασίζεται στη δημιουργία ενός ασφαλούς και συνεκτικού πλαισίου, όπου οι σύντροφοι μπορούν να φέρουν την εμπειρία τους χωρίς φόβο επίκρισης ή απλοϊκών ερμηνειών. Η έμφαση δίνεται στη σχέση ως δυναμικό πεδίο, μέσα στο οποίο αναδύονται ανάγκες, συναισθήματα και επαναλαμβανόμενα μοτίβα που ζητούν κατανόηση και επεξεργασία. Η θεραπεία ζεύγους δεν στοχεύει στην απόδοση ευθυνών ούτε στην «επίλυση» της σχέσης με τεχνικούς όρους. Αντίθετα, προσφέρει έναν χώρο όπου μπορεί να ειπωθεί αυτό που δυσκολεύει, να ακουστεί αυτό που συχνά μένει σιωπηλό και να αντέχονται τα σύνθετα συναισθήματα που συνοδεύουν τη συντροφική ζωή. Για ζευγάρια που αισθάνονται ότι η επικοινωνία έχει φθαρεί, η σύνδεση έχει αδυνατίσει ή ότι βρίσκονται σε ένα κρίσιμο μεταίχμιο, η θεραπεία ζεύγους μπορεί να λειτουργήσει ως μια διαδικασία φροντίδας, επαναπροσδιορισμού και ουσιαστικής συνάντησης.
Βιβλιογραφία
Johnson, S. M. (2019). Attachment Theory in Practice: Emotionally Focused Therapy (EFT) with Individuals, Couples, and Families. New York: Guilford Press.
Gottman, J. M., & Silver, N. (2015). The Seven Principles for Making Marriage Work. New York: Harmony Books.
Mitchell, S. A. (2000). Relationality: From Attachment to Intersubjectivity. Hillsdale, NJ: The Analytic Press.
