Υπάρχουν λέξεις που δεν περιγράφουν απλώς μια ταυτότητα η μια συνθήκη, περιγράφουν μια ολόκληρη διαδρομή. Η λέξη «γυναίκα» είναι μία από αυτές. Κουβαλά ιστορίες, μνήμες, σιωπές, αγώνες, αλλά και χαμόγελα, δημιουργία, φροντίδα, εξέλιξη. Δεν είναι ένας ρόλος είναι πολλοί μαζί. Και ίσως γι’ αυτό η γυναικεία παρουσία να μην χωρά ποτέ σε έναν απλό ορισμό.
Η γυναίκα των χιλίων ρόλων δεν είναι υπερβολή. Είναι η καθημερινότητα που ξυπνά νωρίς, που φροντίζει, που εργάζεται, που ονειρεύεται, που αντέχει και που εξελίσσεται. Είναι εκείνη που στηρίζει, αλλά και εκείνη που διεκδικεί. Που αγαπά, αλλά και που θέτει όρια. Που δεν έπαψε ποτέ να προχωρά, ακόμη κι όταν οι δρόμοι δεν ήταν στρωμένοι, ακόμα και αν οι περισσότερες πόρτες ήταν κλειστές.
Κάθε φορά που ακούμε τη φράση «Ημέρα της Γυναίκας», υπάρχει ο κίνδυνος να την απογυμνώσουμε από το βάρος της. Να τη μετατρέψουμε σε μια τυπική ανταλλαγή ευχών, σε ένα λουλούδι, σε μια απλή αναφορά. Όμως η ημέρα της γυναίκας δεν γεννήθηκε μέσα σε ανθοδέσμες. Γεννήθηκε μέσα από δυσκολίες με εξαντλητικά ωράρια, πάνω σε δρόμους όπου οι γυναίκες διαδήλωναν για το αυτονόητο, μέσα σε κοινωνίες που τις ήθελαν παρούσες αλλά όχι ορατές.
Η αλήθεια είναι σκληρή: Η πρόοδος των γυναικών δεν υπήρξε φυσική εξέλιξη. Υπήρξε αποτέλεσμα σύγκρουσης. Σύγκρουσης με νόμους που τις απέκλειαν, με θεσμούς που τις περιόριζαν, με αντιλήψεις που τις όριζαν πριν καν μιλήσουν. Τίποτα δεν χαρίστηκε. Κάθε δικαίωμα κατακτήθηκε απέναντι σε αντιστάσεις, ειρωνείες, φόβο και συχνά βία, είτε λεκτική είτε ψυχολογική είτε σωματική.
Η γυναίκα των χιλίων ρόλων δεν είναι απλά ένας συμβολισμός. Είναι μια καθημερινότητα που ισορροπεί ανάμεσα σε επαγγελματικές απαιτήσεις, οικογενειακές ευθύνες, κοινωνικές προσδοκίες και προσωπικές φιλοδοξίες. Είναι η επιστήμονας που καλείται να αποδείξει δύο φορές την επάρκειά της. Είναι η εργαζόμενη που αμείβεται λιγότερο για την ίδια εργασία με κάποιον άλλον. Είναι η μητέρα που εργάζεται αμέτρητες ώρες που δεν καταγράφονται ποτέ σε κανένα βιογραφικό.
Η ιστορία πίσω από την Ημέρα της Γυναίκας
Η Ημέρα της Γυναίκας καθιερώθηκε για πρώτη φορά στις αρχές του 20ού αιώνα, μέσα από αγώνες γυναικών που διεκδικούσαν ίσα δικαιώματα, καλύτερες συνθήκες εργασίας και δικαίωμα ψήφου.
Το 1909 η πρώτη «Εθνική Ημέρα της Γυναίκας» γιορτάστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ το 1910 η ιδέα εξαπλώθηκε διεθνώς, με πρόταση της Κλάρας Τσέτκιν στο Διεθνές Συνέδριο Σοσιαλιστριών Γυναικών.
Σύντομα η 8η Μαρτίου καθιερώθηκε ως ημέρα μνήμης, διεκδίκησης και αλληλεγγύης, μια υπενθύμιση ότι τα δικαιώματα και οι ελευθερίες που απολαμβάνουμε σήμερα προέκυψαν μέσα από θυσίες, επιμονή και συλλογική προσπάθεια.
Ο επαναπροσδιορισμός
Υπάρχει, όμως, και μια πιο λεπτή διάσταση που συχνά παραβλέπουμε: Η γυναίκα δεν αγωνίζεται μόνο να κατακτήσει χώρο αγωνίζεται να τον επαναπροσδιορίσει. Δεν διεκδικεί απλώς θέση στο ήδη υπάρχον σύστημα αμφισβητεί τους ίδιους τους όρους με τους οποίους αυτό το σύστημα ορίζει την επιτυχία, την εξουσία και την αξία.
Σε έναν κόσμο που για αιώνες ταύτιζε τη δύναμη με την επιβολή, η γυναικεία παρουσία εισάγει ένα διαφορετικό πρότυπο ηγεσίας: συνεργατικό και συμπεριληπτικό προς όλους, και ίσως εκεί να βρίσκεται η πιο ουσιαστική αλλαγή. Όχι μόνο στο ότι οι γυναίκες μπαίνουν σε χώρους όπου παλαιότερα αποκλείονταν, αλλά στο ότι μεταμορφώνουν αυτούς τους χώρους σε κάτι πολύ πιο όμορφο/σε κάτι πολύ πιο δίκαιο.
Γιατί τελικά, η πρόοδος δεν μετριέται μόνο με το πόσες γυναίκες έφτασαν «στην κορυφή», αλλά με το πόσο άλλαξε η ίδια η έννοια της κορυφής.
Στερεότυπα: οι αόρατες αλυσίδες της κοινωνίας
Οι πιο ισχυροί περιορισμοί δεν είναι πάντα νομικοί. Είναι πολιτισμικοί. Είναι οι φράσεις που λέγονται και ακούγονται καθημερινά:
«Αυτό δεν είναι για κορίτσια.»
«Μην είσαι τόσο δυναμική.»
«Ποιος θα φροντίσει το σπίτι;»
Τα στερεότυπα δεν κλείνουν μόνο πόρτες. Δημιουργούν εσωτερικές αμφιβολίες.
«Μήπως είμαι υπερβολική;»
«Μήπως ζητάω πολλά;»
«Μήπως πρέπει να συμβιβαστώ;»
Κι αυτή η εσωτερική σύγκρουση είναι συχνά πιο βαριά από οποιονδήποτε εξωτερικό περιορισμό.
Η αποδόμηση των στερεοτύπων γίνεται με μικρές, επαναλαμβανόμενες πράξεις. Όταν μια γυναίκα επιλέγει έναν δρόμο που «δεν της ταιριάζει» σύμφωνα με τους άλλους. Όταν υψώνει τη φωνή της χωρίς να απολογείται. Όταν επιτρέπει στον εαυτό της να είναι και δυνατή και ευαίσθητη, χωρίς να νιώθει ότι πρέπει να διαλέξει.
Μια ημέρα που αφορά όλους
Η Ημέρα της Γυναίκας δεν είναι απαραίτητα «γυναικεία υπόθεση». Είναι κοινωνική υπόθεση. Η ισότητα δεν αφαιρεί χώρο από κανέναν δημιουργεί περισσότερο χώρο για όλους
Η ημέρα της γυναίκας δεν είναι απλώς μια υπενθύμιση του παρελθόντος. Είναι μια ερώτηση προς το παρόν:
Τι κοινωνία θέλουμε να οικοδομήσουμε;
Μια κοινωνία όπου οι ρόλοι επιβάλλονται ή μια κοινωνία όπου επιλέγονται;
Μια κοινωνία που ανέχεται ανισότητες ή μια κοινωνία που τις διορθώνει;
Η εικόνα του σήμερα
Σήμερα, η εικόνα έχει αλλάξει σημαντικά. Οι γυναίκες σπουδάζουν, ερευνούν, επιχειρούν, ηγούνται. Συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών εξελίξεων. Ωστόσο, η πλήρης ισότητα δεν είναι ακόμη δεδομένη. Υπάρχουν ακόμη ανισότητες και στερεότυπα που πρέπει πρώτα να αναγνωριστούν και έπειτα να αλλάξουν.
Ίσως, λοιπόν, η 8η Μαρτίου να μην είναι απλώς μια ημέρα εορτασμού, αλλά ημέρα επίγνωσης. Μια στιγμή για να αναγνωρίσουμε τη δύναμη που κρύβεται πίσω από τους πολλαπλούς ρόλους της γυναίκας και να αναρωτηθούμε πώς μπορούμε, ως κοινωνία, να στηρίξουμε μια ουσιαστικά ισότιμη πραγματικότητα.
Γιατί η γυναίκα των χιλίων ρόλων δεν είναι απλά ένας τίτλος, σε ένα άρθρο, είναι μια πραγματικότητα που βιώνουμε και αν θέλουμε να βελτιώσουμε την συνθήκη αυτή, πρέπει να κοιτάξουμε το πρόβλημα στα μάτια και όχι να γίνουμε μέρος αυτού.
Εσύ ;
Σκέψου τη γυναίκα στη ζωή σου: τη μητέρα, τη φίλη, τη συνάδελφο, τη δασκάλα, την αδερφή. Τι από όσα κάνει περνά απαρατήρητο; Τι δεν της λέμε ποτέ; Ίσως η μεγαλύτερη αναγνώριση που μπορούμε να της δώσουμε δεν είναι ένα λουλούδι ή μια ευχή, αλλά το να δούμε την καθημερινή της προσπάθεια, να την ακούσουμε, να αφουγκραστούμε τις ανάγκες, τα θέλω της. Όπως είπαμε και πριν να γίνουμε η λύση και όχι μέρος του προβλήματος.
Επίλογος
Η Ημέρα της Γυναίκας δεν αφορά μόνο τα δικαιώματα που κατακτήθηκαν, αλλά και τον εσωτερικό της κόσμο που συχνά μένει αόρατος. Στην roe συναντάμε καθημερινά γυναίκες που παλεύουν να ισορροπήσουν ανάμεσα στους ρόλους τους, να ακουστούν χωρίς ενοχή, να ξεκουραστούν χωρίς να αισθάνονται ότι «οφείλουν» κάτι.
Στην roe κάθε γυναίκα επιτρέπει στον εαυτό της να μην είναι τέλεια. Να ζητήσει βοήθεια. Να θέσει όρια. Να πει «ως εδώ».
Ίσως, λοιπόν, η ημέρα της γυναίκας να είναι και μια υπενθύμιση φροντίδας όχι μόνο για όσα καταφέρνουμε, αλλά και για όσα κουβαλάμε σιωπηλά. Γιατί η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται μόνο στην αντοχή που έχουμε μέσα μας βρίσκεται και στις στιγμές αδυναμίας που μοιράζονται με ασφάλεια, χωρίς καμία απολύτως κριτική.
Βιβλιογραφία
BBC. (n.d.). What is International Women’s Day? Ανακτήθηκε από τον επίσημο ιστότοπο του οργανισμού.
History.com. (n.d.). International Women’s Day: A History of Women’s Rights. A&E Television Networks.
United Nations. (1977–σήμερα). International Women’s Day – Official Reports, Resolutions and Thematic Campaigns. United Nations.
World Economic Forum. (Ετήσια έκδοση). Global Gender Gap Report. Geneva: WEF.
