Έχεις διαβάσει το ίδιο μήνυμα πέντε φορές πριν το στείλεις, επειδή φοβάσαι μήπως έχεις γράψει κάτι λάθος; Έχεις καθυστερήσει να ξεκινήσεις μια δουλειά, γιατί αισθάνεσαι ότι δεν είσαι ακόμη αρκετά έτοιμος; Ή μήπως, ακόμη κι όταν πετυχαίνεις κάτι σημαντικό, η πρώτη σου σκέψη είναι τι θα μπορούσες να είχες κάνει καλύτερα;
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτές τις στιγμές, ίσως γνωρίζεις ήδη πόσο κουραστική μπορεί να γίνει η ανάγκη να είναι όλα σωστά. Η τελειομανία συχνά παρουσιάζεται ως προτέρημα, συνδεδεμένο με την επιτυχία, την υπευθυνότητα και την υψηλή απόδοση. Ωστόσο, όταν η επιδίωξη της τελειότητας γίνεται αδιάκοπη απαίτηση, μπορεί να τροφοδοτήσει το άγχος, την αναβλητικότητα, την αυστηρή αυτοκριτική και τη συναισθηματική εξάντληση.
Το ζήτημα δεν είναι να πάψεις να προσπαθείς ή να χαμηλώσεις κάθε προσδοκία σου. Είναι να καταλάβεις πότε η επιθυμία σου να κάνεις κάτι καλά παύει να σε βοηθά και αρχίζει να σε περιορίζει. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τι είναι η τελειομανία, πώς μπορεί να εκδηλώνεται, από πού ενδέχεται να προέρχεται και ποιες πρακτικές μπορούν να σε βοηθήσουν να αντιμετωπίσεις τη διαρκή ανάγκη να είσαι τέλειος.
Τι Είναι η Τελειομανία
Η τελειομανία είναι ένα σύνολο τάσεων και πεποιθήσεων που χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα υψηλές απαιτήσεις, έντονη ανησυχία για τα λάθη και αυστηρή αξιολόγηση της προσωπικής αξίας ή της απόδοσης. Δεν αφορά μόνο το να θέλεις να κάνεις κάτι καλά, αλλά και το πώς αντιδράς όταν το αποτέλεσμα δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες σου (Frost et al., 1990· Hewitt & Flett, 1991).
Η διαφορά ανάμεσα στην υγιή φιλοδοξία και την επιβαρυντική τελειομανία βρίσκεται συχνά στη σχέση σου με το λάθος. Ένας άνθρωπος που επιδιώκει την εξέλιξη μπορεί να θέτει υψηλούς στόχους, να προσπαθεί και να μαθαίνει από τις δυσκολίες. Μπορεί να απογοητευτεί όταν κάτι δεν πάει καλά, χωρίς να θεωρήσει ότι αυτό ακυρώνει την αξία του. Αντίθετα, όταν η τελειομανία γίνεται δυσλειτουργική, ένα λάθος μπορεί να βιώνεται ως προσωπική αποτυχία και όχι ως ένα φυσιολογικό μέρος της προσπάθειας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε υψηλή προσδοκία είναι επιβλαβής. Η οργάνωση, η επιμονή και η προσοχή στη λεπτομέρεια μπορούν να είναι χρήσιμες. Η δυσκολία εμφανίζεται όταν οι απαιτήσεις γίνονται άκαμπτες, όταν η ικανοποίηση από την επιτυχία διαρκεί ελάχιστα και όταν ο φόβος της αποτυχίας καθορίζει τις επιλογές σου. Τότε, αντί να λειτουργεί ως κίνητρο, η τελειομανία μπορεί να σε κρατά σε μια διαρκή προσπάθεια απόδειξης ότι είσαι αρκετά καλός.
Η τελειομανία, ανάλογα με την έντασή της και τον τρόπο διαχείρισής της, μπορεί να έχει θετικές και αρνητικές επιπτώσεις στην ζωή ενός ατόμου. Ας εξερευνήσουμε τη διπλή φύση της και πώς μπορεί να διαμορφώσει διάφορες πτυχές στην ζωή του ανθρώπου.
Θετικές Επιπτώσεις:
- Κίνητρα και επιτεύγματα: τα άτομα συχνά επιτυγχάνουν υψηλό επίπεδο επιτυχίας λόγω της αμείλικτης επιδίωξής τους για την απόλυτη τελειότητα.
- Προσοχή στη λεπτομέρεια: οι τελειομανείς τείνουν να υπερέχουν σε εργασίες που απαιτούν ακρίβεια και προσοχή στη λεπτομέρεια.
- Πειθαρχία: η επιδίωξη της τελειότητας απαιτεί συχνά αυτοπειθαρχία, η οποία μπορεί να αποτελέσει πλεονέκτημα σε πολλούς τομείς της ζωής.
Αρνητικές επιπτώσεις:
- Αναβλητικότητα: Ο παραλυτικός φόβος της μη επίτευξης της τελειότητας μπορεί να οδηγήσει σε αναβλητικότητα και αποφυγή εργασιών.
- Δυσκολία στις διαπροσωπικές σχέσεις: Η τελειομανία μπορεί να δυσχεραίνει τις σχέσεις, καθώς η συνεχής απαίτηση για τελειότητα από άλλους μπορεί να είναι μη ρεαλιστική και να δημιουργεί εντάσεις.
- Ψυχολογικές επιπτώσεις: Η συνεχής επιδίωξη της τελειότητας μπορεί να συνδεθεί με το χρόνιο στρες, καθώς ο φόβος της αποτυχίας μπορεί να γίνει ιδιαίτερα έντονος.
Οι Τύποι της Τελειομανίας
Η τελειομανία δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Οι Hewitt και Flett (1991) περιέγραψαν τρεις βασικές διαστάσεις, ανάλογα με το προς ποιον κατευθύνονται οι τελειοθηρικές απαιτήσεις και από πού φαίνεται να προέρχονται.
Αυτοπροσανατολισμένη τελειομανία: Εδώ οι υψηλές απαιτήσεις στρέφονται κυρίως προς τον ίδιο σου τον εαυτό. Θέλεις να αποδίδεις άριστα, να αποφεύγεις τα λάθη και να ανταποκρίνεσαι σε αυστηρά προσωπικά πρότυπα. Η προσπάθεια μπορεί να σε κινητοποιεί, αλλά γίνεται εξαντλητική όταν κάθε αποτέλεσμα που δεν είναι άψογο θεωρείται αποτυχία.
Κοινωνικά προδιαγεγραμμένη τελειομανία: Σε αυτή την περίπτωση, αισθάνεσαι ότι οι άλλοι περιμένουν από εσένα να είσαι τέλειος. Μπορεί να ανησυχείς υπερβολικά για την κριτική, την απογοήτευση των σημαντικών ανθρώπων στη ζωή σου ή την πιθανότητα να μη γίνεις αποδεκτός αν δεν ανταποκριθείς στις προσδοκίες τους. Η πίεση μπορεί να προέρχεται από το περιβάλλον σου, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεσαι τις απαιτήσεις του.
Τελειομανία με προσανατολισμό στους άλλους: Εδώ οι αυστηρές προσδοκίες στρέφονται προς τους ανθρώπους γύρω σου. Μπορεί να δυσκολεύεσαι να αποδεχτείς τα λάθη τους, να περιμένεις από τους συνεργάτες σου να λειτουργούν με τον δικό σου τρόπο ή να απογοητεύεσαι όταν οι άλλοι δεν ανταποκρίνονται στα πρότυπά σου. Όταν αυτές οι απαιτήσεις γίνονται άκαμπτες, μπορεί να δημιουργούν εντάσεις και να δυσκολεύουν την επικοινωνία στις σχέσεις.
Οι παραπάνω διαστάσεις δεν αποτελούν διαγνωστικές κατηγορίες ούτε σημαίνουν ότι κάθε άνθρωπος εντάσσεται αποκλειστικά σε μία από αυτές. Μπορούν να συνυπάρχουν σε διαφορετικό βαθμό και να εκδηλώνονται με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με τις συνθήκες.
Είσαι Τελειομανής; Τα Σημάδια
Η τελειομανία δεν αναγνωρίζεται μόνο από το πόσο υψηλούς στόχους θέτεις, αλλά και από το πόσο χώρο καταλαμβάνει στη σκέψη, στα συναισθήματα και στην καθημερινότητά σου. Ορισμένες ενδείξεις μπορεί να σε βοηθήσουν να καταλάβεις αν η προσπάθεια για το καλύτερο έχει μετατραπεί σε μια διαρκή πηγή πίεσης.
Ένα συχνό σημάδι είναι η έντονη αυτοκριτική. Αντί να αναγνωρίζεις όσα κατάφερες, εστιάζεις σε όσα δεν έκανες σωστά. Ένα μικρό λάθος μπορεί να επισκιάσει ολόκληρη την προσπάθειά σου, ενώ οι επιτυχίες σου αντιμετωπίζονται ως κάτι αυτονόητο ή ανεπαρκές. Σταδιακά, μπορεί να δυσκολεύεσαι να νιώσεις ικανοποίηση ακόμη κι όταν έχεις ανταποκριθεί στις απαιτήσεις μιας κατάστασης.
Ένα δεύτερο σημάδι είναι ο φόβος του λάθους και της αποτυχίας. Μπορεί να σκέφτεσαι υπερβολικά κάθε απόφαση, να αναζητάς συνεχώς επιβεβαίωση ή να δυσκολεύεσαι να αναλάβεις κάτι καινούργιο επειδή δεν μπορείς να εγγυηθείς το αποτέλεσμα. Μερικές φορές, ο φόβος αυτός σε οδηγεί να αναβάλλεις την έναρξη ή την ολοκλήρωση μιας εργασίας.
Η δυσκολία να ολοκληρώσεις κάτι είναι επίσης χαρακτηριστική. Ίσως επιστρέφεις ξανά και ξανά σε μια εργασία, αλλάζεις λεπτομέρειες που δεν έχουν ουσιαστική σημασία ή αισθάνεσαι ότι πρέπει να συνεχίσεις μέχρι να φτάσεις σε ένα ιδανικό αποτέλεσμα. Έτσι, ακόμη και απλές υποχρεώσεις μπορεί να απαιτούν πολύ περισσότερο χρόνο και ενέργεια από όσα πραγματικά χρειάζονται.
Η τελειομανία μπορεί, επίσης, να συνδέεται με την αναβλητικότητα Αυτό που εξωτερικά μοιάζει με έλλειψη οργάνωσης μπορεί να κρύβει τον φόβο ότι το αποτέλεσμα δεν θα είναι αρκετά καλό. Όταν η έναρξη μιας εργασίας σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίσεις την πιθανότητα να κάνεις λάθος, η αναβολή προσφέρει προσωρινή ανακούφιση. Ωστόσο, όσο η εργασία παραμένει εκκρεμής, η πίεση συνήθως μεγαλώνει. Διάβασε περισσότερα στο άρθρο «Αναβλητικότητα: Το άλλο πρόσωπο της τελειομανίας».
Τέλος, η συνεχής πίεση μπορεί να συνοδεύεται από σωματικά σημάδια στρες, όπως μυϊκή ένταση, πονοκεφάλους ή δυσκολίες στον ύπνο. Μπορεί ακόμη να παραμελείς την ξεκούραση, τις προσωπικές σου ανάγκες και τις δραστηριότητες που σε ευχαριστούν, επειδή θεωρείς ότι πρέπει πρώτα να ολοκληρώσεις όλες τις υποχρεώσεις σου.
Κανένα από αυτά τα σημάδια, μεμονωμένα, δεν αρκεί για να χαρακτηρίσει κάποιον ως τελειομανή. Αυτό που αξίζει να παρατηρήσεις είναι αν εμφανίζονται επανειλημμένα, πόσο έντονα τα βιώνεις και αν επηρεάζουν ουσιαστικά την ποιότητα της ζωής σου.
Από Πού Ξεκινά η Τελειομανία
Η τελειομανία δεν έχει μία μοναδική αιτία. Μπορεί να διαμορφώνεται μέσα από την αλληλεπίδραση των προσωπικών εμπειριών, των οικογενειακών σχέσεων και των κοινωνικών μηνυμάτων που δεχόμαστε. Το περιβάλλον δεν καθορίζει από μόνο του την εξέλιξη ενός ανθρώπου, αλλά μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνει να αντιλαμβάνεται την επιτυχία, την αποτυχία και την προσωπική του αξία.
Η κοινωνία συχνά προβάλλει την επιτυχία ως αποτέλεσμα συνεχούς προσπάθειας, παραγωγικότητας και επίτευξης υψηλών στόχων. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να ενισχύσουν αυτή την πίεση, καθώς παρουσιάζουν συχνά επιλεγμένες στιγμές επιτυχίας και εικόνες που φαίνονται άψογες. Όταν συγκρίνεις διαρκώς τον εαυτό σου με αυτά τα πρότυπα, μπορεί να αρχίσεις να αισθάνεσαι ότι πρέπει να πετυχαίνεις περισσότερα για να θεωρείσαι αρκετά καλός.
Σημαντικό ρόλο μπορεί να έχουν και οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας. Όταν ένα παιδί λαμβάνει αναγνώριση κυρίως για τις επιδόσεις του ή μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου τα λάθη αντιμετωπίζονται με αυστηρή κριτική, μπορεί να συνδέσει την αποδοχή με την επιτυχία. Αντίθετα, όταν η προσπάθεια, η ειλικρίνεια και η δυνατότητα να διορθώσει κανείς ένα λάθος αναγνωρίζονται, το παιδί έχει περισσότερες ευκαιρίες να αναπτύξει μια πιο ευέλικτη σχέση με τις προσδοκίες του. Οι εμπειρίες αυτές δεν οδηγούν αναπόφευκτα στην τελειομανία, αλλά μπορεί να αποτελέσουν μέρος της ευρύτερης εικόνας.
Επιπλέον, ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να αναπτύξουν έντονη ανάγκη για έλεγχο έπειτα από δύσκολες ή τραυματικές εμπειρίες. Η προσπάθεια να προβλέπουν τα πάντα, να αποφεύγουν τα λάθη ή να μην απογοητεύουν κανέναν μπορεί να λειτουργεί ως τρόπος προστασίας απέναντι στην αβεβαιότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τελειομανία προέρχεται από τραύμα. Η προσωπική ιστορία κάθε ανθρώπου είναι διαφορετική και χρειάζεται να εξετάζεται χωρίς βιαστικά συμπεράσματα. Για περισσότερα σχετικά με τη μακροχρόνια επίδραση των πρώιμων εμπειριών, μπορείς να διαβάσεις το άρθρο «Πώς τα παιδικά τραύματα σημαδεύουν την ενήλικη ζωή μας;».
Η Φυλακή της Τελειότητας: Τι Κοστίζει
Η τελειομανία μπορεί να μοιάζει με έναν τρόπο να διατηρείς τον έλεγχο της ζωής σου. Όταν, όμως, η αξία σου εξαρτάται διαρκώς από το αποτέλεσμα, κάθε υποχρέωση κινδυνεύει να μετατραπεί σε δοκιμασία. Δεν αρκεί να ολοκληρώσεις κάτι· πρέπει να το ολοκληρώσεις χωρίς λάθη. Δεν αρκεί να προσπαθήσεις· πρέπει να αποδείξεις ότι θα μπορούσες να τα καταφέρεις καλύτερα. Έτσι, η επιτυχία παύει να προσφέρει σταθερή ικανοποίηση και γίνεται η αφετηρία για την επόμενη απαίτηση.
Στην καθημερινότητα, αυτό μπορεί να περιορίζει τη δημιουργικότητα και την προθυμία σου να δοκιμάσεις νέα πράγματα. Όταν φοβάσαι ότι η πρώτη σου προσπάθεια δεν θα είναι άψογη, είναι πιθανό να αποφεύγεις εμπειρίες στις οποίες δεν έχεις τον απόλυτο έλεγχο. Αντί να πειραματιστείς, να μάθεις και να εξελιχθείς, μπορεί να περιμένεις την κατάλληλη στιγμή που θα νιώσεις πλήρως προετοιμασμένος. Αυτή η στιγμή, όμως, μπορεί να μην έρθει ποτέ.
Η τελειομανία μπορεί να επηρεάσει και τις σχέσεις σου. Αν φοβάσαι να δείξεις τις αδυναμίες σου, ίσως δυσκολεύεσαι να ζητήσεις βοήθεια ή να εκφράσεις τα συναισθήματά σου. Αντίστοιχα, όταν περιμένεις από τους άλλους να ανταποκρίνονται σε αυστηρά πρότυπα, μπορεί να δημιουργούνται συγκρούσεις, απογοήτευση και συναισθηματική απόσταση. Η οικειότητα, ωστόσο, δεν προϋποθέτει να είμαστε πάντα σωστοί· προϋποθέτει να μπορούμε να είμαστε ειλικρινείς και ανθρώπινοι ο ένας απέναντι στον άλλον.
Ένα ακόμη κόστος είναι η δυσκολία στην ξεκούραση. Αν πιστεύεις ότι πρέπει πρώτα να ολοκληρώσεις κάθε εκκρεμότητα για να δικαιούσαι να χαλαρώσεις, η ανάπαυση μετατρέπεται σε ανταμοιβή που διαρκώς αναβάλλεται. Η συσσώρευση απαιτήσεων και η έλλειψη ανάκαμψης μπορούν να εντείνουν το στρες και να συμβάλουν στη συναισθηματική και σωματική εξάντληση. Όταν αυτή η κατάσταση σχετίζεται με παρατεταμένη πίεση στην εργασία, αξίζει να εξετάσεις και το θέμα του burnout.
Παράλληλα, η διαρκής αυτοκριτική μπορεί να επιβαρύνει την αυτοεκτίμησή σου. Αν αξιολογείς τον εαυτό σου σχεδόν αποκλειστικά με βάση όσα πετυχαίνεις, τότε μια αποτυχία δεν αφορά απλώς ένα αποτέλεσμα· μπορεί να μοιάζει σαν απόδειξη ότι εσύ ο ίδιος δεν είσαι αρκετός. Η χαμηλή αυτοεκτίμηση και η τελειομανία δεν είναι το ίδιο πράγμα, αλλά η αυστηρή αυτοαξιολόγηση μπορεί να συνδέει τις δύο εμπειρίες. Μπορείς να διαβάσεις περισσότερα στο άρθρο «Χαμηλή Αυτοεκτίμηση: Αναγνώριση και Αντιμετώπιση».
Η τελειομανία δεν οδηγεί αναπόφευκτα σε όλες αυτές τις δυσκολίες. Ωστόσο, όταν ο φόβος του λάθους καθορίζει τις επιλογές σου, η προσπάθεια να προστατευτείς από την αποτυχία μπορεί τελικά να σου στερεί χρόνο, ενέργεια, ευχαρίστηση και ουσιαστική σύνδεση με τους άλλους.
Πώς να Διαχειριστείς την Τελειομανία
Η διαχείριση της τελειομανίας δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσεις να νοιάζεσαι για όσα κάνεις. Σημαίνει να μάθεις να επιδιώκεις την ποιότητα χωρίς να εξαντλείς τον εαυτό σου και να αναγνωρίζεις ότι ένα λάθος δεν καθορίζει τη συνολική σου αξία. Η αλλαγή συνήθως χτίζεται σταδιακά, μέσα από μικρές καθημερινές επιλογές.
Αμφισβήτησε την εσωτερική κριτική
Όταν κάτι δεν πηγαίνει όπως το περίμενες, παρατήρησε τον τρόπο με τον οποίο μιλάς στον εαυτό σου. Μήπως χρησιμοποιείς απόλυτες εκφράσεις, όπως «τα κάνω πάντα όλα λάθος», «δεν πρέπει να αποτυγχάνω» ή «αν δεν είναι τέλειο, δεν αξίζει»;
Προσπάθησε να εξετάσεις αυτές τις σκέψεις με μεγαλύτερη απόσταση. Ποια στοιχεία τις υποστηρίζουν και ποια τις αμφισβητούν; Θα έβγαζες το ίδιο αυστηρό συμπέρασμα αν ένας φίλος σου βρισκόταν στην ίδια θέση; Μπορείς να αναγνωρίσεις το λάθος χωρίς να μετατρέψεις ένα συγκεκριμένο γεγονός σε συνολική κρίση για τον εαυτό σου.
Για παράδειγμα, αντί να πεις «απέτυχα, άρα δεν είμαι ικανός», μπορείς να δοκιμάσεις το «αυτό δεν πήγε όπως ήθελα, αλλά μπορώ να δω τι θα με βοηθήσει την επόμενη φορά». Στόχος δεν είναι να ωραιοποιήσεις την πραγματικότητα, αλλά να την αξιολογείς με μεγαλύτερη ισορροπία.
Θέσε ρεαλιστικούς στόχους
Οι στόχοι μπορούν να σου δίνουν κατεύθυνση, αρκεί να είναι ευέλικτοι και εφικτοί. Αν μια εργασία σού φαίνεται τεράστια, χώρισέ την σε μικρότερα βήματα και καθόρισε τι χρειάζεται πραγματικά για να θεωρηθεί ολοκληρωμένη. Δεν απαιτούν όλες οι δραστηριότητες το ίδιο επίπεδο προσπάθειας, χρόνου ή λεπτομέρειας.
Μπορεί, για παράδειγμα, να αποφασίσεις ότι θα ελέγξεις ένα μήνυμα μία φορά πριν το στείλεις ή ότι θα αφιερώσεις συγκεκριμένο χρόνο σε μια εργασία αντί να την επεξεργάζεσαι επ’ αόριστον. Αυτά τα μικρά όρια σε βοηθούν να εξασκηθείς στην ολοκλήρωση χωρίς να χρειάζεσαι απόλυτη βεβαιότητα.
Κάνε χώρο στο «αρκετά καλό»
Το «αρκετά καλό» δεν σημαίνει πρόχειρο ή αδιάφορο. Σημαίνει ότι αναγνωρίζεις πότε έχεις κάνει ό,τι χρειάζεται και επιτρέπεις στον εαυτό σου να προχωρήσει. Μπορείς να αρχίσεις από καταστάσεις χαμηλού ρίσκου: να ολοκληρώσεις μια καθημερινή εργασία χωρίς ατελείωτους ελέγχους ή να δοκιμάσεις κάτι καινούργιο αποδεχόμενος ότι η πρώτη προσπάθεια δεν θα είναι τέλεια.
Αυτή η διαδικασία σε βοηθά να διαπιστώσεις ότι η ατέλεια δεν οδηγεί απαραίτητα στις συνέπειες που φοβάσαι. Συχνά, μαθαίνουμε να αντέχουμε την αβεβαιότητα όχι περιμένοντας να εξαφανιστεί, αλλά κάνοντας μικρά βήματα ενώ εξακολουθεί να υπάρχει.
Καλλιέργησε την αυτοσυμπόνια
Η αυτοσυμπόνια είναι η προσπάθεια να αντιμετωπίζεις τον εαυτό σου με κατανόηση, ειδικά όταν δυσκολεύεσαι ή κάνεις λάθη. Δεν σημαίνει ότι αποφεύγεις την ευθύνη ή ότι δεν αναγνωρίζεις όσα χρειάζεται να αλλάξεις. Σημαίνει ότι μπορείς να αναλάβεις την ευθύνη σου χωρίς να τιμωρείς τον εαυτό σου.
Όταν περνάς μια δύσκολη στιγμή, αναρωτήσου τι θα έλεγες σε έναν άνθρωπο που αγαπάς αν βρισκόταν στην ίδια θέση. Θα του ζητούσες να είναι αλάνθαστος ή θα του έδινες χώρο να καταλάβει τι συνέβη και να προσπαθήσει ξανά; Δοκίμασε να προσφέρεις στον εαυτό σου την ίδια κατανόηση. Για περισσότερες ιδέες, μπορείς να διαβάσεις το άρθρο «Αυτοσυμπόνια, γίνε ο καλύτερός σου φίλος».
Δώσε χώρο στην ξεκούραση και στις ανάγκες σου
Η ξεκούραση δεν χρειάζεται να είναι η ανταμοιβή σου αφού ολοκληρώσεις τα πάντα. Είναι μια βασική ανάγκη, ακόμη κι όταν υπάρχουν εκκρεμότητες. Προσπάθησε να διατηρείς χρόνο για ύπνο, δραστηριότητες που σε ευχαριστούν, κίνηση, επαφή με ανθρώπους που αγαπάς και στιγμές χωρίς συγκεκριμένο στόχο.
Παρατήρησε, επίσης, πότε συνεχίζεις να εργάζεσαι επειδή υπάρχει πραγματική ανάγκη και πότε επειδή δυσκολεύεσαι να αντέξεις την αίσθηση ότι κάτι θα μπορούσε να γίνει καλύτερα. Η διάκριση αυτή μπορεί να σε βοηθήσει να προστατεύεις την ενέργειά σου και να αντιμετωπίζεις πιο ευέλικτα τις υποχρεώσεις σου.
Αναζήτησε ψυχοθεραπευτική υποστήριξη
Αν η τελειομανία επηρεάζει σημαντικά την εργασία, τις σχέσεις, την αυτοεκτίμηση ή την καθημερινότητά σου, η ψυχοθεραπεία μπορεί να σε βοηθήσει να κατανοήσεις καλύτερα τις πεποιθήσεις που τη συντηρούν και να αναπτύξεις νέους τρόπους αντιμετώπισης.
Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) είναι μία από τις προσεγγίσεις που έχουν μελετηθεί για τη διαχείριση της τελειομανίας. Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, μπορείς να αναγνωρίσεις άκαμπτες σκέψεις, να εξετάσεις τις προσδοκίες σου και να εξασκηθείς σταδιακά στο να αντιμετωπίζεις τα λάθη και την αβεβαιότητα με μεγαλύτερη ευελιξία. (Galloway et al., 2022).
Η θεραπεία δεν έχει στόχο να αφαιρέσει τη φιλοδοξία σου ή να σε κάνει να αδιαφορείς για όσα έχουν σημασία για εσένα. Στόχος είναι να μπορείς να προσπαθείς χωρίς να συνδέεις κάθε αποτέλεσμα με την προσωπική σου αξία και να επιλέγεις πότε αξίζει να επιμείνεις και πότε είναι πιο βοηθητικό να προχωρήσεις.
Η αλλαγή δεν χρειάζεται να είναι τέλεια για να είναι ουσιαστική. Μπορεί να ξεκινήσει με ένα μικρό βήμα: να στείλεις εκείνο το μήνυμα χωρίς να το ελέγξεις ξανά, να ολοκληρώσεις μια εργασία όταν έχει καλύψει τις πραγματικές της ανάγκες ή να επιτρέψεις στον εαυτό σου να ξεκουραστεί χωρίς ενοχές.
Η τελειομανία μπορεί να σε κάνει να πιστεύεις ότι πρέπει να διορθώσεις κάθε ατέλεια πριν νιώσεις αρκετά καλός. Στην πραγματικότητα, δεν χρειάζεται να περιμένεις να γίνουν όλα σωστά για να αρχίσεις να ζεις με περισσότερη ηρεμία.
Δεν είσαι μόνο όσα πετυχαίνεις, ούτε η αξία σου μειώνεται όταν κάνεις λάθος. Μπορείς να θέτεις στόχους, να εξελίσσεσαι και να προσπαθείς, αφήνοντας παράλληλα χώρο για ξεκούραση, αβεβαιότητα και ανθρώπινες ατέλειες. Το «αρκετά καλό» δεν είναι παραίτηση από την προσπάθεια· είναι η δυνατότητα να συνεχίζεις χωρίς να εξαντλείσαι στην προσπάθεια να αποδείξεις ότι αξίζεις.
Στη roē, προσεγγίζουμε κάθε άνθρωπο με ενσυναίσθηση και αποδοχή, αναγνωρίζοντας ότι πίσω από την ανάγκη για τελειότητα μπορεί να υπάρχουν φόβοι, προσδοκίες και εμπειρίες που αξίζουν να ακουστούν με κατανόηση.
Αν αισθάνεσαι ότι η τελειομανία έχει αρχίσει να περιορίζει την καθημερινότητά σου, η ομάδα της roe μπορεί να σε υποστηρίξει στην προσπάθειά σου να αναπτύξεις μια πιο ισορροπημένη σχέση με τον εαυτό σου.
Στη roē είμαστε δίπλα σου με αποδοχή, χωρίς κριτική και χωρίς να προσπαθούμε να σε αλλάξουμε σε κάποιον που «πρέπει» να είσαι. Στόχος είναι να γνωρίσεις καλύτερα τον εαυτό σου, να εμπιστευτείς τη δική σου φωνή και να μπορέσεις να συνδέεσαι με τους άλλους χωρίς να χάνεις εσένα.
Βιβλιογραφία
- Frost, R. O., Marten, P., Lahart, C., & Rosenblate, R. (1990). The dimensions of perfectionism. Cognitive Therapy and Research, 14, 449–468. Δες τη σχετική επιστημονική βιβλιογραφία.
- Hewitt, P. L., & Flett, G. L. (1991). Perfectionism in the self and social contexts: Conceptualization, assessment, and association with psychopathology. Journal of Personality and Social Psychology, 60(3), 456–470. Δες τη μελέτη.
- Galloway, R., Watson, H., Greene, D., Shafran, R., & Egan, S. J. (2022). The efficacy of randomised controlled trials of cognitive behaviour therapy for perfectionism: A systematic review and meta-analysis. Cognitive Behaviour Therapy, 51(2), 170–184. Δες τη μελέτη στο PubMed.
